Achtergrondinfo

Vertedering en vernedering liggen dicht bij elkaar. Wat ooit begon als een tedere band, kan omslaan naar een relatie waarin verwijten, intimidatie en dominantie langzaam maar zeker een centrale plaats innemen. 

Deze psychische vorm van partnergeweld komt vaak voor – in 2016 registreerde de politie 15.802 voorvallen – en wordt door veel slachtoffers ervaren als de ergste. Het emotionele misbruik
ondergraaft geleidelijk aan het normale functioneren en zelfvertrouwen van slachtoffers. De voortdurende dreiging is erg ingrijpend voor hun psychisch welzijn.

Wat is emotioneel geweld?

Emotioneel misbruik valt niet altijd meteen op. Het sluipt langzaam en bijna onzichtbaar in een relatie. Het begint met af en toe een kwetsende opmerking of jaloerse uithaal. Maar je komt terecht in een geweldspiraal: je partner onderdrukt je op steeds meer manieren.Sommige mensen herkennen het emotionele geweld niet terwijl ze er middenin zitten. Anderen denken dat het niet bestaat, dat je iemand enkel lichamelijk of fysiek kan mishandelen. Niets is minder waar: een partner kan emotioneel geweld gebruiken als instrument om de ander te controleren en te domineren.In tegenstelling tot bij fysiek geweld, zijn de gevolgen niet altijd zichtbaar. Nochtans kan emotioneel misbruik diepe wonden of zelfs trauma’s nalaten. Maar omdat daar meestal geen fysieke ‘bewijzen’ van zijn, is het voor een slachtoffer extra moeilijk om hulp in te roepen.Emotioneel misbruik zorgt ervoor dat je je niet op je gemak voelt in je relatie. Het is erg schadelijk voor je zelfvertrouwen als je er dagelijks het slachtoffer van bent. Je wordt er heel onzeker en angstig van. Je voelt dat je ooit een heel andere persoon was en herkent jezelf niet meer. Bovendien geloof je dat dit aan jou ligt, want dat wordt je voortdurend ingeprent.

Signalen van emotioneel geweld in je relatie

Het is heel belangrijk dat je in een vroeg stadium de signalen van emotioneel geweld in je relatie herkent. Je bent samen met je partner omdat je van hem/haar houdt, maar jij mag niet het slachtoffer worden van zijn/haar gedrag. Deze signalenlijst geeft aan in welke mate je je zorgen moet maken over emotioneel geweld in je relatie en of je er dus het best met iemand over gaat praten.

Je partner haalt je naar beneden
Je partner hecht geen waarde aan jouw ideeën, dromen en doelen. Hij/zij beledigt je in privésituaties, soms zelfs waar andere mensen bij zijn. Als je aangeeft dat jou dat kwetst, doet je partner of het een grapje was of beweert dat hij/zij die dingen zegt omdat hij/zij zoveel van jou houdt. Je gevoelens worden dus niet erkend.

Je partner probeert alles te bepalen
Je partner probeert te bepalen wat jij doet met je carrière en hoe vaak jij je vrienden mag zien of een hobby kan uitoefenen. Je partner ziet jou meer als een verlengstuk van zichzelf dan als een onafhankelijke vrouw/man met een eigen mening. Jouw leven staat in het teken van de ander.

Je doet alles fout
Je hebt vaak het gevoel dat je iets fout hebt gedaan. Hij/zij lijkt ervan te genieten om jouw fouten te benadrukken. Zelfs wanneer je niks verkeerd hebt gedaan, word je behandeld alsof dat wel zo is. Je partner gedraagt zich alsof hij/zij boven je staat en macht over je kan uitoefenen.

Je partner vestigt de aandacht op je tekortkomingen
Je partner zou eigenlijk van je moeten houden om wie je bent, mét je tekortkomingen.. Maar in plaats van liefde te tonen, benadrukt hij/zij liever jouw ‘tekortkomingen’ in je uiterlijk en je persoonlijkheid. Zij/hij doet dit om je eigenwaarde naar beneden te halen. Op die manier geraak je ervan overtuigd dat je geluk hebt dat je überhaupt met hem/haar een relatie mag hebben.

Je krijgt overal de schuld van
Jij krijgt werkelijk overal de schuld van, zelfs van de fouten die je partner zelf maakt. Het lijkt wel alsof jij je continu aan het verontschuldigen bent, maar tegelijkertijd kan je je niet herinneren wanneer je partner dat voor het laatst deed. Hij/zij neemt zelden of nooit verantwoordelijkheid voor zijn/haar eigen negatief gedrag, maar schuift die af op jou of anderen.

Je partner heeft geen respect voor jouw grenzen
Hij/zij checkt stiekem je telefoon en gaat ongevraagd door je privéspullen om zeker te weten dat hij/zij werkelijk alles van je weet. Je partner hecht totaal geen waarde aan jouw overtuigingen. Jouw grenzen doen er voor hem/haar niet toe.

Je partner maakt het je moeilijk om met vrienden of familie af te spreken
Je partner wil liever niet naar vrienden en familie en beweert dat het toch leuker is om dingen alleen met z’n tweetjes te doen. Gaandeweg uit hij/zij ook steeds meer kritiek op je vrienden en familie. Je blijft er weg om ruzies te vermijden. Je partner is misschien erg jaloers en verbiedt je om nog af te spreken met andere mensen.

Je partner probeert je te manipuleren
Om ervoor te zorgen dat jij doet wat hij/zij wil, zal je partner geneigd zijn om een ruzie te beginnen of zelfs te dreigen met het beëindigen van de relatie. Dat heeft tot gevolg dat je vaak akkoord gaat met dingen waar je het helemaal niet mee eens bent, enkel om conflicten te vermijden.

De liefde van je partner kent grenzen
Je partner houdt eigenlijk alleen van je als je precies doet wat hij/zij wil. Doe je dat niet, dan kan de relatie zomaar door hem of haar worden beëindigd. Dit betekent vaak ook dat je je voordoet als iemand die je eigenlijk helemaal niet bent.

Je partner voelt zich het slachtoffer
Hij/zij start alle ruzies en argumenten, maar zal achteraf vrijwel altijd de slachtofferrol opnemen. Je partner claimt naderhand dat jij het net was die de ruzie veroorzaakte of die geweld gebruikte.

Je partner weigert te praten
Als jullie het ergens niet over eens zijn of je geeft aan dat je iets niet fijn vindt, dan krijg je ‘de stiltebehandeling’. Je wordt genegeerd en er wordt niet meer tegen je gesproken. Je voelt een en al afwijzing. Je bestaat niet meer voor de ander.

Je partner belt je voortdurend of stuurt je constant berichtjes
Je krijgt nauwelijks aandacht als je samen bent, maar zodra je de deur uit bent, word je overstelpt met berichtjes en vragen. Je hebt het gevoel dat je continu verantwoording moet afleggen en gecontroleerd wordt. Het bellen of berichtjes sturen heeft een dwingend karakter en als je niet snel reageert, is je partner boos. Die wil dat je voortdurend klaar staat en bereikbaar bent.

Je partner dreigt om de relatie te beëindigen of zichzelf iets aan te doen
Bij moeilijkheden of conflicten dreigt je partner nogal snel om de relatie te beëindigen of zichzelf iets aan te doen. Hij/zij zet je zo onder druk om in te binden of je te schikken naar zijn of haar verlangens.

Vormen van emotioneel geweld

Welke vorm(en) van emotioneel geweld je ook ondergaat, al die handelingen leiden ertoe dat je stilaan je zelfvertrouwen verliest en uiteindelijk zelfs je bestaansrecht in twijfel trekt. Je past je voortdurend aan aan de wensen van de ander in de hoop dat het niet tot ruzie of geweld komt. Maar zo geraak je volledig gevangen in het machtsspel van je partner, die je manipuleert om volledig zijn of haar zin te krijgen.

  • Beperken en isoleren
    Je partner probeert langzaamaan je bewegingsvrijheid te beperken en je te isoleren van je vrienden en familie. Je partner is misschien erg jaloers en verbiedt je om nog af te spreken met andere mensen. Als jullie samen iets doen, kiest hij of zij telkens wat.
  • Kleineren en beledigen
    Je partner ondermijnt je zelfvertrouwen door je systematisch te kleineren of je allerhande zaken te verwijten. Je wordt voortdurend gewezen op zogenaamde gebreken en je wordt belachelijk gemaakt, soms zelfs waar anderen bij zijn. Op den duur voel je je compleet waardeloos.
  • Controleren
    Je partner controleert waar je bent, met wie en wat je aan het doen bent. Hij of zij controleert je telefoon, e-mails en Facebookberichten. Als je partner belt, moet je onmiddellijk reageren, anders krijg je ruzie. Na verloop van tijd ga je je gedrag aanpassen om conflicten te vermijden. Je partner probeert de volledige controle over jou te krijgen.
  • Dreigen
    Je partner uit allerlei bedreigingen om macht over jou te kunnen uitoefenen. Het kan gaan over dreigen om de relatie te beëindigen, dreigen met zelfmoord, dreigen om het hoederecht over de kinderen af te nemen, dreigen met geweld …

Verschillende vormen van geweld

SITUATIONEEL GEWELD
Geweld kan de kop opsteken in een relatie vanuit frustratie of onmacht om met moeilijke situaties om te gaan. Je kan als koppel onder druk komen te staan door allerlei omstandigheden (werkloosheid, stress, alcohol …) en niet meer in staat zijn om problemen zonder geweld op te lossen. Je werkt dan je woede op elkaar uit. Dit geweld is vaak wederzijds: beide partners zijn zowel slachtoffer als pleger. Het is de meest voorkomende en bekende vorm van partnergeweld.

Wat begint als een gewone woordenwisseling, loopt volledig uit de hand en wordt een agressief conflict. Het lukt niet meer om naar elkaar te luisteren, je verliest de controle over jezelf en zegt of doet ‘in het heetst van de strijd’ dingen waarvan je daarna spijt hebt. Het is nooit te laat om daar (samen) iets aan te doen. Spanningen komen in iedere relatie voor. Wanneer je als partners leert naar elkaar te luisteren en respect te hebben voor ieders kijk op de zaak, kan je voorkomen dat een ‘gezonde’ ruzie ontaardt.

INSTRUMENTEEL GEWELD
Geweld kan door een van de partners gebruikt worden als instrument om de ander te controleren en te domineren. Deze soort geweld is eenzijdig en komt frequent voor in relaties waarbij spanningen vaak escaleren. 

De pleger isoleert, controleert en tiranniseert zijn of haar partner op verschillende manieren: dreigen, intimideren, constant in de gaten houden wat het slachtoffer doet, zijn of haar wil ondermijnen, verbale aanvallen enz. Dit emotionele misbruik leidt tot ernstige psychische letsels bij de mishandelde partner. 

De lijn tussen deze twee soorten geweld is niet altijd even gemakkelijk te trekken. Er doen zich vaak mengvormen voor.